Καθημερινή ζωή με οστεοαρθρίτιδα γόνατος και ισχίου

Η οστεοαρθρίτιδα, που στην Ελλάδα συχνά αποκαλείται απλώς «φθορά» ή «αρθρίτιδα» του γονάτου, δεν αντιμετωπίζεται μόνο στο ιατρείο. Το μεγαλύτερο μέρος της διαδρομής περνά μέσα από μικρές καθημερινές επιλογές: πώς ανεβαίνετε σκάλες, τι παπούτσια φοράτε, πόσο κινείστε. Σε αυτό το άρθρο συγκεντρώνουμε πρακτικές συμβουλές για τη ζωή με αρθροπάθεια στο γόνατο και στο ισχίο, καθώς και το πότε είναι ώρα για ιατρική εκτίμηση και ποιες θεραπείες συζητούνται.

Τι αλλάζει στην άρθρωση με την οστεοαρθρίτιδα

Στην οστεοαρθρίτιδα ο χόνδρος που καλύπτει τις επιφάνειες της άρθρωσης λεπταίνει σταδιακά. Το οστό από κάτω αντιδρά, σχηματίζονται μικρές οστικές προεξοχές στις άκρες και ο χώρος της άρθρωσης στενεύει. Στο γόνατο η κατάσταση λέγεται γοναρθρίτιδα ή γονάρθρωση, στο ισχίο κοξάρθρωση.

Τα πιο συνηθισμένα συμπτώματα είναι:
• πόνος που αυξάνεται με το περπάτημα, τις σκάλες και την ορθοστασία και υποχωρεί με την ξεκούραση
• σύντομη πρωινή δυσκαμψία, συνήθως λιγότερο από μισή ώρα
• δυσκολία στα πρώτα βήματα μετά από πολύωρο κάθισμα
• τρίξιμο και σταδιακός περιορισμός της κίνησης
• στο ισχίο, πόνος στη βουβωνική χώρα και δυσκολία να φορέσετε κάλτσες ή παπούτσια

Η φθορά εξελίσσεται συνήθως αργά, σε βάθος ετών, και ο ρυθμός διαφέρει πολύ από άνθρωπο σε άνθρωπο. Το βάρος, η δύναμη των μυών, παλιοί τραυματισμοί και το είδος της δουλειάς επηρεάζουν την πορεία.

Το ενθαρρυντικό είναι ότι πολλά από αυτά τα στοιχεία μπορείτε να τα επηρεάσετε εσείς. Η σωστή διαχείριση του φορτίου και η τακτική κίνηση μπορούν να κάνουν σημαντική διαφορά στον πόνο και στη λειτουργικότητα.

Καθημερινό φορτίο: σκάλες, κάθισμα, βάρη

Ο στόχος δεν είναι να προστατεύσετε την άρθρωση από κάθε κίνηση, αλλά να μοιράσετε σωστά το φορτίο μέσα στη μέρα. Μικρές αλλαγές στις συνήθειες αθροίζονται.

Στις σκάλες ισχύει ένας απλός κανόνας: ανεβαίνετε με το υγιές πόδι πρώτο και κατεβαίνετε με το πονεμένο πόδι πρώτο, κρατώντας την κουπαστή. Αν ζείτε σε πολυκατοικία χωρίς ασανσέρ, σχεδιάστε τις εξόδους ώστε να μη χρειάζεται να ανεβοκατεβαίνετε πολλές φορές.

Στο κάθισμα προτιμήστε καρέκλες με κανονικό ύψος και μπράτσα, ώστε να σηκώνεστε εύκολα. Οι χαμηλοί καναπέδες και τα σκαμπό επιβαρύνουν το γόνατο και το ισχίο. Αποφύγετε το πολύωρο κάθισμα χωρίς διακοπή: σηκωθείτε και περπατήστε λίγο κάθε μισή ώρα με μία ώρα.

Άλλες χρήσιμες συνήθειες:
• μοιράστε τα ψώνια σε δύο σακούλες ή χρησιμοποιήστε καρότσι
• αποφύγετε το γονάτισμα και το βαθύ σκύψιμο στις δουλειές του σπιτιού
• στον κήπο δουλέψτε σε ψηλά παρτέρια ή σε σκαμπό

Κάθε κιλό λιγότερο μειώνει το φορτίο σε κάθε βήμα. Η σταδιακή απώλεια βάρους, με ισορροπημένη διατροφή όπως η μεσογειακή, είναι από τα πιο αποτελεσματικά μέτρα για το γόνατο.

Παπούτσια, πάτοι και βοηθήματα

Τα παπούτσια επηρεάζουν το πώς φτάνει το φορτίο στο γόνατο και στο ισχίο. Ένα καλό παπούτσι για όποιον έχει αρθροπάθεια έχει μαλακή σόλα που απορροφά τους κραδασμούς, σταθερή φτέρνα και αρκετό χώρο για τα δάχτυλα.

Καλό είναι να αποφεύγετε:
• ψηλά τακούνια, που αυξάνουν την πίεση στο γόνατο
• εντελώς επίπεδα και σκληρά παπούτσια χωρίς απόσβεση
• σαγιονάρες για πολύ περπάτημα, καθώς δεν στηρίζουν το πόδι

Σε ορισμένους ανθρώπους με απόκλιση του άξονα του ποδιού, ειδικοί πάτοι που προτείνει ο γιατρός ή ο φυσικοθεραπευτής μπορεί να βοηθήσουν. Μια επιγονατίδα μπορεί να δίνει αίσθηση σταθερότητας σε μεγαλύτερες διαδρομές, αλλά δεν πρέπει να αντικαθιστά την ενδυνάμωση των μυών.

Το μπαστούνι είναι ένα βοήθημα που πολλοί αποφεύγουν για λόγους εμφάνισης, ωστόσο σε εξάρσεις ή σε μεγάλες αποστάσεις αποφορτίζει σημαντικά την άρθρωση. Κρατιέται στο χέρι της αντίθετης πλευράς από το πονεμένο πόδι. Ρωτήστε τον φυσικοθεραπευτή σας για το σωστό ύψος.

Στο σπίτι, λαβές στο μπάνιο, ανυψωτικό καθίσματος τουαλέτας και αντιολισθητικά χαλάκια μειώνουν τον κίνδυνο πτώσης, κάτι ιδιαίτερα σημαντικό όταν η άρθρωση είναι ασταθής.

Κίνηση και άσκηση χωρίς να επιβαρύνετε την άρθρωση

Ο χόνδρος τρέφεται μέσω της κίνησης. Η ακινησία αδυνατίζει τους μυς που προστατεύουν την άρθρωση και συχνά αυξάνει τον πόνο αντί να τον μειώνει. Η κατάλληλη άσκηση είναι μέρος της θεραπείας.

Καλές επιλογές είναι:
• περπάτημα σε επίπεδο έδαφος, σε μικρά αλλά τακτικά διαστήματα
• κολύμπι και περπάτημα μέσα στο νερό, ιδανικά το καλοκαίρι στη θάλασσα
• ποδήλατο γυμναστικής με χαμηλή αντίσταση
• ασκήσεις ενδυνάμωσης για τετρακέφαλο, οπίσθιους μηριαίους και γλουτούς

Ένας χρήσιμος κανόνας: ήπιος πόνος κατά την άσκηση που υποχωρεί μέσα σε λίγες ώρες είναι συνήθως αποδεκτός. Αν ο πόνος αυξάνεται την επόμενη μέρα ή η άρθρωση πρήζεται, μειώστε την ένταση και συμβουλευτείτε τον φυσικοθεραπευτή.

Αποφύγετε δραστηριότητες με άλματα, απότομες στροφές και τρέξιμο σε σκληρή επιφάνεια, όταν η άρθρωση πονά. Ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα από φυσικοθεραπευτή είναι η καλύτερη αρχή, γιατί λαμβάνει υπόψη το στάδιο, τη φυσική κατάσταση και τους στόχους σας.

Η συνέπεια μετράει περισσότερο από την ένταση: είκοσι λεπτά κάθε μέρα αποδίδουν περισσότερο από μια κουραστική προπόνηση μία φορά την εβδομάδα.

Πότε να δείτε γιατρό και ποιες θεραπείες συζητούνται

Επισκεφθείτε ορθοπεδικό όταν ο πόνος διαρκεί εβδομάδες παρά τα απλά μέτρα, όταν σας ξυπνά τη νύχτα ή όταν περιορίζει την καθημερινότητά σας. Χωρίς καθυστέρηση πρέπει να πάτε αν η άρθρωση πρηστεί ξαφνικά, κοκκινίσει και ζεσταθεί, αν υπάρχει πυρετός, αν το γόνατο «κλειδώσει» ή αν δεν μπορείτε να πατήσετε.

Ο γιατρός θα εκτιμήσει το στάδιο με ακτινογραφία και, όπου χρειάζεται, μαγνητική τομογραφία. Στα πρώιμα και μέτρια στάδια μπορεί να συζητηθούν και αναγεννητικές ενέσεις από υλικό του ίδιου του ασθενούς: PRP από μικρή ποσότητα αίματος, συχνά σε ήπια οστεοαρθρίτιδα, ή SVF από περίπου 30 ml λιπώδους ιστού όταν οι αλλοιώσεις είναι πιο έντονες. Το City Medical Centre στη Μόσχα εξηγεί τις ενδείξεις και τους περιορισμούς στη σελίδα για τη θεραπεία της οστεοαρθρίτιδας που απευθύνεται σε ασθενείς από την Αθήνα, όπου σημειώνεται ότι στο προχωρημένο στάδιο ο γιατρός λέει ειλικρινά αν η αρθροπλαστική είναι η πιο ρεαλιστική επιλογή.

Αντενδείξεις είναι ο καρκίνος, η εγκυμοσύνη και ο θηλασμός, οι διαταραχές πήξης και οι οξείες λοιμώξεις. Ακόμη κι αν ξεκινήσετε μια θεραπεία, οι καθημερινές συνήθειες που περιγράψαμε παραμένουν η βάση, και κάθε απόφαση καλό είναι να παίρνεται μαζί με τον γιατρό σας.