Artroza e avancuar: kur proteza është përgjigjja e ndershme

Shumë njerëz me artrozë të gjurit ose të ijës dëgjojnë këshilla kontradiktore: dikush thotë se duhet operuar menjëherë, dikush tjetër se proteza duhet shtyrë sa më shumë. E vërteta varet nga faza e sëmundjes dhe nga mënyra si ndikon ajo në jetën tuaj. Ky artikull shpjegon kur zëvendësimi i nyjës është zgjidhja më realiste, kur ka ende kuptim trajtimi pa operacion dhe si të merrni vendimin së bashku me mjekun.

Si zhvillohet artroza deri në fazën e avancuar

Artroza është konsumim i kërcit që mbulon skajet e kockave në nyjë. Në fazat e hershme kërci hollohet dhe dhimbja shfaqet vetëm pas ngarkesës, për shembull pas një ecjeje të gjatë ose në shkallë. Në fazën e mesme dhimbja vjen më shpesh, nyja fryhet herë pas here dhe lëvizja kufizohet pak.

Në fazën e avancuar kërci pothuajse zhduket dhe kockat prekin njëra-tjetrën. Në radiografi mjeku sheh:
• hapësirë të nyjës shumë të ngushtuar ose pothuajse të zhdukur
• zgjatime të mëdha kockore në skajet e nyjës, të quajtura osteofite
• kockë të ngjeshur dhe ciste nën sipërfaqen e nyjës
• deformim të këmbës, për shembull gjuri në formë O ose X

Te ija, në fazën e avancuar mund të ndryshojë edhe forma e kokës së kockës së kofshës. Rezonanca magnetike mund të tregojë edhe nekrozën avaskulare, një gjendje që mund të ngjajë me artrozën, por kërkon qasje tjetër.

Faza në radiografi nuk tregon gjithçka. Ka njerëz me ndryshime të mëdha që ecin ende mirë, dhe njerëz me ndryshime të moderuara që vuajnë shumë. Prandaj vendimi merret gjithmonë duke parë së bashku imazhet dhe jetën e përditshme të pacientit.

Shenjat që tregojnë se proteza është zgjidhja realiste

Proteza e gjurit ose e ijës bëhet zgjidhja më realiste kur disa shenja shfaqen njëkohësisht dhe zgjasin me muaj.

Shenjat më të rëndësishme:
• dhimbja është e pranishme edhe në qetësi dhe ju zgjon natën
• mund të ecni vetëm distanca të shkurtra, shpesh me bastun
• veshja e çorapeve, hyrja në makinë ose ngjitja e shkallëve janë bërë shumë të vështira
• këmba është shtrembëruar ose duket më e shkurtër
• ushtrimet, fizioterapia, ulja e peshës, ilaçet dhe injeksionet nuk ndihmojnë më

Kur të gjitha këto janë të pranishme dhe radiografia tregon fazën e avancuar, metodat rigjeneruese nuk mund ta kthejnë kërcin e humbur. Mjeku i ndershëm e thotë këtë hapur, në vend që të ofrojë injeksione që nuk do ta ndryshojnë pamjen.

Shtyrja e tepërt e operacionit ka edhe koston e saj. Muskujt dobësohen, qëndrimi dhe ecja ndryshojnë, dhe mund të ngarkohen edhe nyjet e tjera, si gjuri tjetër, ija ose shpina. Rikuperimi pas operacionit shpesh është më i vështirë kur trupi është dobësuar prej vitesh dhimbjeje dhe lëvizjeje të kufizuar.

Protezimi i gjurit dhe i ijës është ndër operacionet më të zakonshme ortopedike dhe, kur bëhet me indikacion të saktë, rikthen lëvizjen dhe ul dhimbjen te shumë njerëz.

Kur ka ende kuptim trajtimi pa operacion

Në fazat e hershme dhe të mesme situata është ndryshe. Këtu ka shumë mundësi para se të mendohet për protezë. Baza mbetet lëvizja: ushtrime për muskujt e kofshës dhe të vitheve, not, biçikletë, ecje në terren të sheshtë me këpucë të rehatshme. Ulja e peshës së tepërt e zvogëlon drejtpërdrejt ngarkesën mbi gjurin dhe ijën.

Kur këto nuk mjaftojnë, mjeku mund të sugjerojë injeksione në nyjë. Metodat rigjeneruese përdorin materialin e vetë pacientit. PRP, plazma e pasur me trombocite, merret nga një sasi e vogël gjaku, ndihmon në qetësimin e inflamacionit dhe krijon kushte më të mira për riparimin e indeve. Shpesh përdoret në artrozë të lehtë, si kurs më vete ose e kombinuar me SVF.

SVF merret nga rreth 30 ml ind dhjamor nën anestezi lokale dhe zgjidhet kur ndryshimet janë më të theksuara dhe synohet një efekt më afatgjatë. Në osteoartrit përdoret kryesisht në fazat e hershme dhe të mesme.

City Medical Centre në Moskë e përshkruan këtë qasje në faqen për trajtimin e osteoartritit të gjurit dhe të ijës për pacientët nga Prishtina, ku thuhet gjithashtu se në fazë të avancuar mjeku e tregon sinqerisht nëse zëvendësimi i nyjës është opsioni më realist. Çdo injeksion bëhet nën kontrollin e ekografisë, brenda një dite, pa paterica dhe pa shtrim në spital.

Pse ia vlen një mendim i dytë

Para një operacioni të madh është normale të dëgjoni edhe një specialist tjetër. Kjo nuk është mosbesim ndaj mjekut, por praktikë e zakonshme kur vendimi ndikon në vitet e ardhshme të jetës.

Një mendim i dytë ndihmon të sqarohet:
• në cilën fazë është realisht nyja
• nëse dhimbja vjen nga nyja apo nga indet përreth, si tendinat ose menisku
• nëse dhimbja e gjurit vjen në fakt nga ija, ose dhimbja e ijës nga shpina
• nëse janë provuar të gjitha mundësitë pa operacion dhe për sa kohë

Për një mendim të dytë përgatitni radiografitë, mundësisht të bëra në këmbë, rezonancën magnetike ose ekografinë nëse i keni, raportin e ortopedit dhe listën e trajtimeve të mëparshme. Shkruani edhe sa metra mund të ecni pa ndalur dhe cilat veprime të përditshme ju janë bërë më të vështira.

Imazhet mund të dërgohen paraprakisht. Në City Medical Centre konsulta e parë dhe shqyrtimi i imazheve janë falas, dhe konsulta mund të bëhet edhe online. Një koordinator kontakton pacientin dhe cakton takimin.

Ndonjëherë mendimi i dytë e konfirmon të parin. Edhe ky është rezultat i vlefshëm, sepse atëherë i qaseni operacionit me më shumë siguri.

Si të merrni vendimin me qetësi

Kur keni para vetes imazhet dhe mendimin e mjekut, bëni disa pyetje të thjeshta. Në cilën fazë është nyja? Çfarë ndodh nëse operacioni shtyhet me një vit? Cilat janë alternativat reale dhe sa kohë duhen provuar për të parë efektin?

Trajtimi rigjenerues nuk është për këdo. Ai nuk bëhet në rast sëmundjeje onkologjike, shtatzënie dhe gjidhënieje, çrregullimesh të koagulimit të gjakut, infeksionesh akute, përfshirë ato në nyjë ose pranë saj, përkeqësimi të një sëmundjeje të rëndë kronike dhe sëmundjesh të rënda të zemrës, veshkave ose mëlçisë. Temperatura, ftohja ose gripi dhe inflamacioni i lëkurës mbi nyjë e shtyjnë procedurën përkohësisht.

Nëse zgjidhni trajtimin pa operacion, vizitat e kontrollit zakonisht janë pas 1, 3 dhe 6 muajsh. Dhimbja zakonisht zbutet gjatë muajit të parë, lëvizshmëria përmirësohet për rreth tre muaj dhe efekti i plotë zhvillohet për rreth gjashtë muaj.

Nëse artroza është e avancuar, pranimi i protezës nuk është humbje. Përgatitja e mirë dhe forcimi i muskujve para operacionit e lehtësojnë rikuperimin. Në të dyja rastet, vendimin e merrni bashkë me një mjek që i ka parë imazhet dhe nyjën tuaj.